Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği (EKRÖ) algılanan ebeveyn kabul-reddinin değerlendirilmesi amacıyla 1978 yılında Rohner ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir.

Altmış maddelik EKRÖ dört alt ölçekten oluşmaktadır:










EKRÖ’de bu dört alt ölçeğe ait puanların toplanması ile elde edilen "EKRÖ toplam puanı", bireyin anne veya babası ile ilişkisinde ne kadar kabul-red algıladığının genel bir ölçümünü vermektedir. EKRÖ’de yer alan maddeler “hemen hemen her zaman doğru” (4 puan), “bazen doğru” (3 puan), “nadiren doğru” (2 puan), “hiç bir zaman doğru değil” (1 puan) biçiminde dörtlü bir Likert tipi ölçek üzerinde yanıtlanmaktadır. Dolayısıyla, EKRÖ'den elde edilecek toplam puan 60 ile 240 arasında değişmekte; 60 puan en yüksek düzeyde kabul algısını gösterirken, 240 puan en yüksek düzeyde red algısını göstermektedir.

EKRÖ’nün Çocuk EKRÖ ve Yetişkin EKRÖ olmak üzere iki ayrı formu vardır. Çocuk EKRÖ, 9-17 yaşlar arasıdaki çocukların anne-babalarıyla ilişkilerinde algıladıkları kabul-reddi, Yetişkin EKRÖ ise 17 yaş üstündeki bireylerin çocukluklarında algılamış oldukları ebeveyn kabul-reddini değerlendirmektedir. Her iki formda aynı maddeler yer almakta, ancak maddeler zaman kipi açısından farklılaşmaktadır. Çocuk EKRÖ’nin maddeleri şimdiki zaman kipi ile yazılmışken (örneğin, “Beni başkalarına över”) Yetişkin EKRÖ’de aynı maddeler dili geçmiş zaman kipi ile yazılmıştır (örneğin, “Beni başkalarına överdi”).

EKRÖ, anne ve baba için ayrı ayrı doldurulmaktadır. Baba ile ilişkide algılanmış olan kabul-reddin değerlendirildiği “EKRÖ: Baba”, anne ile ilişkide algılanmış olan kabul-reddin değerlendirildiği EKRÖ ise, "EKRÖ:Anne" olarak adlandırılmaktadır.

Ebeveyn Kontrolü Boyutunun Eklenmesi

Rohner, 1987 yılında ölçeğe algılanan kabul-reddin yanı sıra algılanan “ebeveyn kontrolü”nü de ikinci bir boyut olarak ilave etmiştir. On üç maddeden oluşan Kontrol alt ölçeğinin eklenmesiyle birlikte Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği (EKRÖ), “Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği” (EKRÖ/K) olarak adlandırılmıştır.

Kontrol alt ölçeği çocuğun ebeveyninin kontrolüne yönelik algılarını ölçme amacıyla geliştirilmiştir. Rohner, “kontrol boyutunu”, bir ucunda düşük ebeveyn kontrolü (“izin vericilik” - örneğin “Canım ne isterse yapmama izin verir”), diğer ucunda ise katı ebeveyn kontrolü (“kısıtlayıcılık” – örneğin, “Yaptığım her şeyi kontrol etmek ister”) olan bir uzantıda kavramsallaştırmıştır.

Kontrol alt ölçeği EKRÖ’den ayrı olarak değerlendirilmektedir. Bu alt ölçekten alınabilecek puanlar 13 ile 52 puan arasında değişmektedir. 13-26 arası puanlar “düşük kontrol”, 27-39 arası puanlar “ılımlı kontrol”, 40-45 arası puanlar “sıkı kontrol” ve 46-52 arası puanlar ise “katı kontrol” olarak değerlendirilmektedir. Kontrol alt ölçeğinin güvenirlik ve geçerlik çalışmaları Rohner ve Brothers (1999) tarafından yapılmıştır.

Güvenirlik & Geçerlik

EKRÖ Ölçeği 30’dan fazla dile çevrilmiş ve yaklaşık 60 ülkede 400’den fazla çalışmada kullanılmıştır. Gerek Çocuk EKRÖ/K, gerekse Yetişkin EKRÖ/K’nin ülkemizdeki güvenirlik ve geçerlik çalışması Varan tarafından yapılmış ve elde edilen bulgular ölçeğin ülkemizdeki çocuk ve yetişkinlerin ebeveyn kabul-red ve kontrolü algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirdiğini göstermiştir.

Çocuk EKRÖ/K

Çocuk EKRÖ/K’nin ülkemizdeki güvenirlik ve geçerlik çalışması hem “normal” hem de “klinik” örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yaşları 9 ile 18 arasında değişen yaklaşık 1700 kız ve erkek denekle yapılan çalışmada Çocuk/Ergen EKRÖ’nün hem Anne hem de Baba formlarına ait alt ölçeklerin Cronbach Alpha iç-tutarlık katsayıları .82 ile .96 arasında değişmiştir. Her iki form içinde toplam iç-tutarlık katsayısı .96 olarak hesaplanmıştır.

Ölçeğin yapı geçerliğini irdeleyen faktör analizi sonuçları da, Çocuk EKRÖ’nün Anne ve Baba formlarının ülkemizdeki geçerliğini desteklemiştir. Uygulanan faktör analizlerinde maddeler öncelikle Rohner’in çalışmasında olduğu gibi, üç veya dört maddeden oluşan 16 küme haline getirilmiş ve faktör analizi bu 16 kümeye ait alt-puanlara (kümedeki maddelerin toplam puanına) uygulanmıştır. Uygulanan Oblimin Rotasyonu sonrasında 16 kümenin beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklendiği görülmüştür. Öz değerleri Anne formu için 8.83 ve 2.01, Baba formu için ise 9.18 ve 2.22 olan bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “Red”, ikinci faktör ise “Kabul” olarak isimlendirilmiştir. Bu iki faktörün açıkladığı toplam variyans Anne formu için %67.75, Baba formu için %71.24 olarak belirmiştir.

Diğer yanda, ölçeğe sonradan eklenen Kontrol alt ölçeğinin iç tutarlık katsayısı Anne Formu için .74, Baba Formu için .73 olarak hesaplanmıştır. Kontrol alt ölçeğinin yapı geçerliği için uygulanan faktör analizinde uygulanan Oblimin Rotasyonu sonrası oluşturulmuş olan 5 kümenin beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklendiği görülmüştür. Öz-değerleri Anne formu için 2.23 ve 1.35, Baba formu için ise 2.11 ve 1.49 olan bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “izin vericilik”, ikinci faktör ise “kısıtlayıcılık” olarak isimlendirilmiştir. Bu iki faktörün açıkladığı toplam varyans Anne formu için %71.53, Baba formu için %73.94 olarak belirmiştir.

Bu sonuçların ışığında Çocuk EKRÖ/K’nin Türk çocuklarının anne-babalarıyla ilişkide algıladıkları kabul-red ve kontrolü güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirdiği sonucuna varılmıştır.

Yetişkin EKRÖ/K

Yetişkin EKRÖ/K’nin güvenirlik ve geçerlik çalışması yaşları 17 ile 78 arasında değişen yaklaşık 1700 denekle gerçekleştirilmiştir. Hem “normal” hem de “klinik” örneklemlerle yapılan çalışmada Yetişkin EKRÖ’nün hem Anne hem de Baba formlarına ait alt-ölçeklerin Cronbach Alpha iç-tutarlık katsayıları .86 ile .96 arasında değişmiştir. Her iki form içinde toplam iç-tutarlık katsayısı .97 olarak hesaplanmıştır.

Ölçeğin yapı geçerliğini irdeleyen faktör analizi sonuçları da, Yetişkin EKRÖ’nün Anne ve Baba formlarının ülkemizdeki geçerliğini desteklemiştir. Uygulanan faktör analizlerinde maddeler yine üç veya dört maddeden oluşan 16 küme haline getirilmiş ve faktör analizi bu 16 kümeye ait puanlara uygulanmıştır. Uygulanan Oblimin Rotasyonu sonrasında 16 kümenin beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklendiği görülmüştür. Özdeğerleri Anne formu için 10.19 ve 1.85, Baba formu için ise 9.94 ve 2.04 olan bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “Red”, ikinci faktör ise “Kabul” olarak isimlendirilmiştir. Bu iki faktörün açıkladığı toplam varyans Anne formu için %75.23, Baba formu için %74.87 olarak belirmiştir. Bu sonuçların ışığında Yetişkin EKRÖ’nün, Türk yetişkinlerin çocuklukta anne-babalarıyla ilişkide algılamış oldukları kabul ve reddi güvenilir ve geçerli bir biçimde değerlendirdiği sonucuna varılmıştır.

Yetişkin EKRÖ Kontrol alt ölçeğinin iç tutarlık katsayısı Anne Formu için .84, Baba Formu için .83 olarak hesaplanmıştır. Kontrol alt ölçeğinin yapı geçerliği için uygulanan faktör analizinde uygulanan Oblimin Rotasyonu sonrası oluşturulmuş olan 5 kümenin beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklendiği görülmüştür. Öz-değerleri Anne formu için 2.76 ve 1.18, Baba formu için ise 2.66 ve 1.30 olan bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “izin vericilik”, ikinci faktör ise “kısıtlayıcılık” olarak isimlendirilmiştir. Bu iki faktörün açıkladığı toplam varyans Anne formu için %78.86, Baba formu için %79.11 olarak belirmiştir.

Bu sonuçların ışığında Yetişkin EKRÖ/K’nin Türk yetişkinlerin çocukluk döneminde anne-babalarıyla ilişkide algıladıkları kabul-red ve kontrolü güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirdiği sonucuna varılmıştır.