Ağabey-Abla Kabul-Red/Kontrol Ölçeği (AKRÖ/K), Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği’nden adapte edilerek oluşturulan yeni bir ölçektir. Ağabey-abla kabul-red ve kontrolünün küçük kardeşlerin psikolojik uyumunda nasıl bir rol oynadığının incelenmesi amacıyla Varan tarafından EKRÖ/K’nin bazı maddeleri (Prof. Rohner’in de değerlendirmeleri ve onayı alınarak) konuya uygun olacak şekilde değiştirilmiştir. Dokuz maddede yapılan değişikliklerle EKRÖ/K, ağabey-abla kabul-red ve kontrolünü değerlendiren AKRÖ/K haline getirilmiştir. AKRÖ/K alt ölçekleri, madde sayısı, tepkilerin derecelendirilmesi ve puanlanması açısından EKRÖ/K ve EŞKRÖ/K birebir benzerlik göstermektedir.

Güvenirlik & Geçerlik

Ağabey-Abla Kabul-Red/Kontrol Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenirlik araştırması Varan & Özyavru tarafında irdelenmiştir. Yaşları 9 ile 17 arasında değişen 88’kız 92’si erkek toplam 180 çocuk ve ergen ile onların ağabey/ablalarından toplanan verilere göre, AKRÖ’nin alt ölçeklerine ait Cronbach Alpha iç-tutarlık katsayıları .87 ile .96 arasında değişirken, toplam iç-tutarlık katsayısı .81 olarak hesaplanmıştır. Kontrol alt ölçeğinin Cronbach Alpha iç-tutarlık katsayısı ise .65 olarak hesaplanmıştır.

AKRÖ/K’nin geçerliği ölçeğin yapı geçerliğinin irdelenmesi ile yapılmıştır. “Kabul-red” ve “kontrol” iki farklı kavram olduğundan dolayı, yapı geçerliğini irdeleyen faktör analizi AKRÖ/K’nin kabul-red alt ölçekleri ve kontrol alt ölçeği için ayrı ayrı uygulanmıştır. Uygulanan her iki faktör analizinde Rohner’in çalışmalarında olduğu gibi ölçeğin maddeleri öncelikle üç veya dört maddeden oluşan kümeler haline getirilmiş ve faktör analizi kümelere ait puanlara uygulanmıştır.

AKRÖ için belirlenen 16 küme beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklenmiştir. Öz değerleri 9.83 ve 2.49 olarak beliren bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “red”, ikinci faktör ise “kabul” olarak isimlendirilmiştir. Faktör analizi sonucunda ortaya çıkan iki faktörün açıkladığı toplam varyans %76.95 olarak hesaplanmıştır.

Kontrol alt ölçeğinin yapı geçerliğinin irdelenmesi amacıyla uygulanan faktör analizi sonucunda oluşturulmuş olan beş kümenin yine beklendiği gibi iki ayrı faktöre yüklendiği görülmüştür. Öz-değerleri 2.18 ve 1.36 olarak hesaplanan bu iki faktöre yüklenen kümeler incelendiğinde, birinci faktör “izin vericilik”, ikinci faktör ise “kısıtlayıcılık” olarak isimlendirilmiştir. Bu iki faktörün açıkladığı toplam varyans ise %70.80 olarak bulunmuştur.

Bu sonuçların ışığında AKRÖ/K’nin Türk çocuklarının ağabey-ablalarıyla olan ilişkilerinde algıladıkları kabul-red ve kontrolü güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirdiği sonucuna varılmıştır.