Transaksiyonel Analize (TA) yöneltilen eleştiriler arasında belki de en önemlisi kuramın ampirik araştırma bulgularından çok klinik gözlemlere, kişisel anlatılara, vaka analizlerine dayalı oluşudur. TA’nın kavram ve görüşlerinin ampirik yöntemlerle test edildiği çalışmaların sayısı çok sınırlıdır. Bu eksikliğin çok önemli bir nedeni, TA kavramlarını değerlendiren güvenilir ve geçerli ölçeklerin yok denecek kadar az oluşudur.

TA’nın ampirik alana taşınmasına bir katkıda bulunmak amacıyla başlatmış olduğum çalışmanın ilk adımında Uzm. Psikolog Ahmet Öztan'la birlikte TA’nın iki önemli kavramı olan "ego-durumları" ve "çocukluk dönemi kararları"nın değelendirilmesine olanak sağlayacak iki farklı ölçek oluşturduk: Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ) ve Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ). Her iki ölçeğinde ilk güvenirlik-geçerlik çalışması yaklaşık 250 kişiyle gerçekleştirildi. Sonuçlar son derece olumlu. Şimdi daha geniş bir örneklemden yeni veriler topluyoruz.

Üzerinde çalışmakta olduğumuz iki yeni TA ölçeği daha var. Birincisi, "yaşam pozisyonlarını" değerlendiren "Yaşam Pozisyonları Ölçeği" (YAPÖ); ikincisi ise, iş hayatında ego-durumlarını değerlendiren "İş Hayatında Ego-Durumları Ölçeği" (İŞ-EGDÖ).

Aşağıda "ego-durumları" değerlendiren EGDÖ ile "çocukluk dönemi kararları"nı değelendiren ÇODKÖ hakkında temel bilgilere ulaşabilirsiniz.



Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ):
Childhood Decissions Questionnaire (CDQ)

Transaksiyonel Analiz üzerine temellendirilmiş olan Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği, yaşama yön verdiği düşünülen çocukluk dönemi kararlarını değerlendiren bir ölçektir. Ölçek, Bob ve Mary Goulding tarafından belirlenmiş 12 "yasaklama" ile Taibi Kahler tarafından "sürücü" (driver) olarak adlandırılmış 5 karşıt-yasaklama mesajlarının, testi alan kişi tarafından ne kadar benimsenmiş olduğunu değerlendirmektedir.

"Yasaklama" (injunction) terimi hukuk dilinde "birinin bir şey yapmamasını, belirli bir davranışta bulunmamasını emreden, mahkemece verilmiş karar" anlamında kullanılmaktadır. İlk önceleri Eric Berne tarafından "senaryo mesajları" olarak adlandırılan ancak daha sonra Claude Steiner tarafından ismi "yasaklamalar" olarak değiştirilen bu mesajlar anne-babanın Çocuk ego-durumundan çocuğun Çocuk ego-durumuna iletilen ve kişinin yaşam senaryosunu şekillendiren mesajlardır ("Yakın Olma!", "Önemli Olma!", "Var Olma!" gibi).

Diğer yanda, "karşıt-yasaklamalar" (counter-injunction) olarak adlandırlan mesajlar, anne-babanın Ebeveyn ego-durumundan çocuğun ebeveyn ego-durumuna gönderilen mesajlardır ("İyi biri ol...", "Çok çabala...", "Yalan söyleme..." gibi). Bu mesajların "karşıt-yasaklamala" olarak adlandırılmalarının nedeni ilk başta bu mesajların yasaklamalara ters düşen mesajlar olarak düşünülmüş olmasıdır. Oysa, karşıt-yasaklamalar da, senaryoyu destekleyen olumsuz mesajlar olabilmektedir. Taibi Kahler beş karşıt-yasaklamanın her insanda (az ya da çok) bulunduğunu ileri sürmüştür. "Sürücüler" olarak adalandırılan bu beş karşıt-senaryo mesajı doğrultusunda benimsenen "sürücü davranışları" aslında kişilerin çocukken kabul görmek için benimsedikleri davranışlardır.

Gerek yasaklamalar gerekse karşıt-yasaklamalar çocuk tarafından benimsendiğinde çocukluk dönemi "kararları"na dönüşmektedir. Örneğin, "Ait Olma!" yasaklaması çocuk tarafından benimsendiğinde "ait olmamalıyım" kararına ya da "Mükemmel Ol!" sürücü mesajı "mükemmel olmalıyım" kararına dönüşür. İşte, ÇODKÖ, çocukluk dönemine ait bu kararları değerlendirmektedir.

Ölçek iki bölümden oluşmaktadır:




I. ÇODKÖ "Yasaklamalar"

Bob ve Mary Goulding tarafından belirlenmiş 12 "yasaklama" arasında yer alan "Büyüme!" yasaklaması ÇODKÖ’de tek bir alt-ölçek yerine iki farklı alt-ölçekle değerlendirilmektedir. Büyümesi yasaklanmış bazı kişiler tüm yaşamları boyunca daha çok bir "doğal çocuk" (free/natural child) gibi hareket ederken, bazıları yaşamlarının çoğunu bir "boyun eğen çocuk" (complaint child) olarak yaşamaktadırlar. Dolayısıyla, ÇODKÖ’nün "Yasaklamalar" bölümü 13 alt-ölçekten oluşmaktadır:




























Yaklaşık 250 yetişkin denekle yapılan güvenirlik-geçerlik çalışmasında ÇODKÖ’ nün Yasaklamalar alt-ölçeklerine ait Cronbach Alpha katsayıları .76 ile .97 arasında değişmiştir. On üç alt ölçeğin 11’inin Cronbach Alpha katsayıları .85 veya üstündedir.

II. ÇODKÖ "Sürücüler"

ÇODKÖ’nün Sürücüler bölümü beş alt-ölçekten oluşmaktadır:












ÇODKÖ’ nün Sürücüler alt-ölçeklerine ait Cronbach Alpha katsayıları .76 ile .87 arasında değişmiştir.

ÇODKÖ’de her karar 8 madde ile irdelenmekte, dolayısıyla ölçek toplam olarak 144 maddeden oluşmaktadır. Testi alan kişiler her maddeye "Hiç Doğru Değil" den (0 puan) "Tamamen Doğru" ya uzanan Likert tipi beşli bir derecelendirme üzerinde tepki vermekte; dolayısıyla, her bir alt-ölçekden alınabilecek puan 0 ile 32 arasında değişmektedir.

ÇODKÖ’nün "Yasaklamalar" ve "Sürücüler" bölümlerinde yer alan 18 alt-ölçek birlikte kullanıldıklarında çocukluk dönemine ait 18 kararı değerlendirmektedir. Ölçeğin tümü için Cronbach Alpha katsayısı .99 olarak hesaplanmıştır.

Çocukluk dönemi kararlarının kişinin tüm yaşamını nasıl etkilediği göz önüne alınacak olursa, bu kararlara kişinin hayatına damga vuran, psikolojik "dinamik"ler olarak bakılabilir. Bu anlamda, ÇODKÖ, kişinin psikolojik dinamiklerinin bir profilini çıkartmaktadır. Ancak, araştırma ya da değerlendirmenin amacına göre, ÇODKÖ’nün "Yasaklamalar" ve "Sürücüler" bölümleri iki farklı ölçek olarak düşünülüp, ayrı ayrı da kullanılabilir.



Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ):
Ego-States Questionnaire (ESQ)

Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ) de, Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ) gibi Transaksiyonel Analiz üzerine temellendirilmiştir. Ölçek, kişilerin gün içerisinde hangi ego-durumundan ne kadar hareket ettiklerini değerlendirmeye yöneliktir.

EGDÖ altı alt-ölçekten oluşmaktadır:













Bir anlamda kişiliğimizin altı farklı yanını temsil eden bu altı farklı ego-durumundan her biri ölçekte 15 madde ile irdelenmektedir. Dolayısıyla, EGDÖ toplam olarak 90 maddeden oluşmaktadır. ÇODKÖ’de olduğu gibi, EGDÖ’de de testi alan kişiler her maddeye "Hiç Doğru Değil" den (0 puan) "Tamamen Doğru" ya uzanan beşli bir Likert tipi derecelendirme üzerinde tepki vermektedir. Her bir alt-ölçekten alınabilecek puan 0 ile 60 arasında değişmektedir.

Yaklaşık 250 yetişkin denekle yapılan güvenirlik-geçerlik çalışmasında EGDÖ’nün alt-ölçeklerine ait Cronbach Alpha katsayıları .85 ile .94 arasında değişmiştir. Ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı .94’tür.

ÇODKÖ ve EGDÖ’nün alkol bağımlıları ve sosyal içiciler yapılan bir çalışmada kullanılmış ve araştırmada kuramsal açıdan tutarlı bulgular elde edilmiştir.



Varan, A. & Gökçen, G.

Alkol Bağımlıları ve Sosyal İçicilerin Ego-durumları, Çocukluk Kararları ve Psikolojik Uyum Açısından İncelenmesi

Bu araştırmada 38 alkol bağımlılığı tanısı almış yetişkin hasta ile 43 yetişkin sosyal içici çocukluk dönemi kararları, ego-durumları ve psikolojik uyum açısından karşılaştırılmalı olarak incelenmiştir. Araştırmada çocukluk dönemi kararları Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ), ego-durumları ise Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ) ile değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, çocukluk kararlarını ölçen 18 alt ölçeğin 12’sinde bağımlı kişiler sosyal içicilerden anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar elde etmişlerdir. Bağımlı kişilerin özellikle "Hiçbir Şey Yapmamalıyım", "Hissetmemeliyim", "Düşünmemeliyim", "Önemli Olmamalıyım" ve "Var Olmamalıyım" alt-ölçeklerinde sosyal içicilerden dikkat çekici şekilde farklılaşmışlardır. Araştırmada ego-durumlarıyla ilgili bulgular bağımlı kişilerin daha çok Çocuk ego-durumundan (özellikle Doğal ve İsyankar Çocuk) hareket ettiklerini, Ebeveyn ve Yetişkin ego-durumlarını sosyal içicilere göre çok daha az kullandıklarını göstermiştir.

Investigation of Ego States, Childhood Decisions and Psychological Adjustment of Alcoholics and Social Drinkers
In this study 38 adults diagnosed with alcohol dependency were compared with 43 adult social drinkers in terms of their childhood decisions, ego-states and psychological adjustment. Early childhood decisions and ego-states of the subjects were evaluated with the Childhood Decisions Scale (CDS) and the Ego-States Scale (ESS). According to the findings of the study, alcohol dependents scored significantly higher on 12 of the 18 subscales that assess childhood decisions. Alcohol dependents differed from social drinkers on especially "Don’t Do Anything", "Don’t Feel", "Don’t Think", "Don’t Be Important", and "Don’t Exist" subscales of the CDS. Findings related to the ego-states showed that alcohol dependents behave more in the Child ego-state (especially Free and Rebellious Child) and respond much less from the Parent and the Adult ego-states as compared to the social drinkers.






Yavuz, S.

Çocukluk Dönemi Kararları ve Ego-Durumlarının Psikopatoloji ile İlişkisi
Bu çalışmada yetişkin kişilerdeki psikolojik belirtilerinin çocukluk dönemi kararları ve ego-durumlarının ile ilişkisi araştırılmaktadır. Çalışmada psikolojik belirtiler Kısa Semptom Envanteri (KSE), çocukluk dönemi kararları Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ), ego-durumları ise Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ) ile değerlendirilmektedir. Çalışma veri toplama aşamasındadır.

Varan, A. & Yavuz, S.

Çocukluk Dönemi Kararları ve Ego-Durumlarının Ebeveyn Kabul-Reddi ile İlişkisi
Bu çalışmada yetişkin kişilerin çocukluklarında anne-babalarıyla ilişkide algılamış oldukları ebeveyn kabul-reddinin çocukluk dönemi kararları ve ego-durumları ile ilişkisinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada ebeveyn kabul-reddi Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği (EKRÖ), çocukluk dönemi kararları Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ), ego-durumları ise Ego-Durumları Ölçeği (EGDÖ) ile değerlendirilmektedir. Çalışma veri toplama aşamasındadır.

Varan, A. & Ünübol, M.

Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ) Çocuk Formu
Bu çalışmada yetişkinlerin çocukluk dönemi kararlarını değerlendiren Çocukluk Dönemi Kararları Ölçeği (ÇODKÖ)’nün çocuklara uyarlanması hedeflenmektedir. ÇODKÖ’nün “Çocuk Formu”, alt ölçekler açısından “Yetişkin Formu”ndan bazı farklılıklar gösterecektir. ÇODKÖ’nün Çocuk Formu’nun, tüm yaşamı etkilediği düşünülen bazı temel psikolojik dinamiklerin, yaşamın göreceli olarak erken bir döneminde belirlenip, değerlendirilebilmesine olanak sağlayacağı düşünülmektedir.

Varan, A. & Öztan, A.

"Yaşam Pozisyonları Ölçeği"
Transaksiyonel Analiz’in önemli kavramlarından biri olan "yaşam pozisyonları" kişinin yaşamın başlarında kendisi ve diğer insanlar hakkında yapmış olduğu ve tüm bir yaşam boyu sürecek olan temel değerlendirmelerdir. "Yaşam Pozisyonları Ölçeği" (YAPÖ), kişinin yaşamın hemen başında yaptığı ve yaşamı boyunca sahiplendiği temel değerlendirmelerin ölçülmesi amacıyla geliştirilmektedir.

Varan, A. & Öztan, A.

"İş Hayatında Ego-Durumları Ölçeği (İŞ-EGDÖ)"
İş Hayatında Ego-Durumları Ölçeği (İŞ-EGDÖ), Ego-Durumları Ölçeği’nin (EGDÖ) çalışma hayatına uyarlanmış şeklidir. Ölçek, kişinin çalışırken hangi ego-durumundan ne kadar hareket ettiklerini değerlendirmeye yöneliktir.